Doel
GehechtheidGehechtheid en seksualiteit
Ons kind is seksueel misbruikt ... wat nu?
Ons kind wordt misbruikt en niemand neemt ons serieus....!
Ons kind wordt beschuldigd ... en dan?
Vanuit onze praktijkervaring ontdekten wij dat de signalen rondom gehechtheid en de signalen rondom seksueel misbruik vrij dicht bij elkaar liggen. Zo dicht dat dit ook zeer eenvoudig kan leiden tot misverstanden en verkeerd inschatten van ontstane situaties. Dit vindt plaats zowel door de deskundigen als door de praktijk.
Wij bezochten diverse symposia met het thema seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking en keerden soms geschrokken huiswaarts, wanneer wij de reacties van de deelnemers hoorden, als reactie op het verhaal van de deskundigen, die zo'n dag leidden.
Het besef dat gehechtheidssignalen zo dicht bij die van de signalen seksueel van misbruik liggen, geeft veel spanning.
De ervaringen die wij opdeden naar aanleiding van de contacten die wij met ouders hebben gehad; de vele misverstanden, die zomaar kunnen ontstaan, wanneer er geen sprake van voldoende deskundigheid is, dringen na een bezoek aan een symposia of studiedag goed door. Wat niet wegneemt dat wij ons ook realiseren dat er ook situaties zijn, waarbij werkelijk sprake is van misbruik.
Het blijft helaas nog een moeilijk te bespreken onderwerp binnen de zorg.
Op onze verdere zoektochten naar meer informatie over gehechtheid en seksueel misbruik, lijkt het er op dat er nog maar weinig beschreven staat.
Eén van de deskundigen die we benaderden en zich met het onderwerp al geruime tijd bezig houdt, reageerde op onze vraag over de verschillen: ‘Van seksueel misbruik bij kinderen is duidelijk dat er maar weinig kenmerken zijn die daarvoor specifiek zijn. Dat betekent dat als kinderen bepaalde signalen vertonen, dit nog van alles kan betekenen.'
.gif){kind=small}
Een voorbeeld:
Een (adoptie-)moeder vertelde mij dat haar zoon als jong kind vaak mishandeld is geweest. Zij vermoedde dat er ook sprake kon zijn geweest van misbruik. Vanwege de mishandelingen en de angst voor straf, liet hij snel schuldig gedrag zien op het moment dat hij ergens meende van beschuldigd te worden. Hoe klein dit 
ook was. Zijn ouders leerden zijn gedrag door de jaren heen te begrijpen.
Op een kwaad moment werd hun zoon beschuldigd van seksueel misbruik. Men uitte de beschuldiging en hij liet prompt schuldig gedrag zien. Althans dat leek zo. Zijn gedrag en zijn achtergrond droegen er toe bij dat men hem snel aanwees als een mogelijke dader. Hij werd ook als zodanig behandeld en er werden maatregelen genomen.
De aandacht ging vooral uit naar het vermeende slachtoffer. Helaas werden zijn ouders overal buitengehouden en vond er geen overleg met hen plaats en zo konden zij zijn gedrag niet helpen vertalen. Na verloop van tijd bleek dat er sprake was van een uit de hand gelopen ruzie tussen diverse bewoners, waarbij de boosheid gericht werd op hun zoon. Het misbruik had dus niet eens plaatsgevonden. Hun zoon werd hierdoor wel slachtoffer, mede omdat hij als ‘dader' aangemerkt werd en aangifte werd gedaan. Verder kreeg hij geen hulpverlening aangeboden; deskundige begeleiding ontbrak en men liet hem aan zijn lot over. Er is er een grote terugval in zijn gedrag ontstaan. Uiteindelijk was er jaren therapie nodig om hem te laten herstellen.
Tijdens ons nazorgwerk (vrijwilligers) bij Nerva ontdekten we dat dit vaker voorkwam. Ook vernamen we dat oude ervaringen van vormen van misbruik door het kind, jongens of meisjes, geplaatst werden in het heden. Dit heeft nogal eens geleid tot misverstanden, verkeerde diagnoses en onterechte beschuldigingen. Beschuldigingen die soms vaders en broers betroffen, maar ook de moeders of zussen!
Navraag bij diverse deskundigen die zich met het onderwerp misbruik bezig houden, zoals Ellen Suykerbuyk en Erik Bosch, Sietske Dijkstra en Anneke Vinke, bevestigen dit.
Ellen en Erik wijdden aan het onderwerp gehechtheid en seksueel misbruik een hoofdstuk in hun boek ‘Seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking'.
Sietske deed onderzoek naar mannen die als kind seksueel misbruikt zijn en beschreef dit in haar boek: ‘Bij stukjes en beetjes' en Niels P. Rygaard wijdde een hoofdstuk aan het onderwerp in zijn boek Hechtingsstoornissen: hechtingsstoornissen, seksuele gedragsproblemen en seksueel misbruik.
Andere voorbeelden van ouders
-
‘De rijke schakering aan gevoelens die een beschuldiging van misbruik oproepen zijn ons zeker bekend: afschuw, ongeloof, woede, ontkenning, verdriet, boosheid, kwetsbaarheid, agressie, twijfel, eenzaamheid en angst. Maar ook intuïtief weten wij als ouders wat de waarheid is. Soms wordt dat wel overdekt door twijfel en ongeloof. Buiten al deze gevoelsmatigheden gaat het leven van alledag gewoon door en moeten we handelen zoals wij denken dat goed is . Weer op onze intuïtie vertrouwen. Het hoofd erbij houden'....
-
'Ons kind wordt al enige tijd misbruikt. Men neemt ons niet serieus en spreekt over een visieverschil. Wat is die visie dan? Er wordt niet met ons gepraat. We raadpleegden deskundigen. Onze zorg wordt gedeeld. We zien het dus goed. De trauma's stapelen zich op. Hoe kunnen wij dit een halt toeroepen? '.....
-
‘In huis stellen we leefregels op, waar iedereen zich aan moet houden. Regels om buitenissigheden te voorkomen. Ook is een regel: je spreekt altijd de waarheid en wij zijn er als je vragen hebt of dingen wilt delen. Regels die aangeven hoe onze kinderen zich gedragen moeten. Wat normaal is en wat onacceptabel is. En het werkt. Het gaat goed met onze kinderen en het gaat goed met ons gezin, zolang zij zich binnen de veiligheid van ons gezin verblijven'...
-
'Toen onze kinderen in de grote wereld kwamen, wat zich dus buiten ons gezin afspeelde, was het weer zoeken. Oude regels moeten misschien weer bijgesteld worden. Onze kinderen moeten weer nieuwe dingen leren en leren omgaan met wat om hen heen plaatsvindt. Hoe gaan ze met medebewoners en hun groepsleiding om? Wat doen ze als anderen niet aan de geleerde regels voldoen? Wat doen ze als de badkamerdeur wel open blijft staan; medebewoners zomaar hun kamer inlopen; zich niet aankleden wanneer ze uit de badkamer komen?' ..
-
‘Hoe stel je je op als ouder? Vertel je de groepsleiding over de geschiedenis van je kind? Stel je jezelf de vraag, hoe zullen ze met deze informatie omgaan? En wat gebeurt er wanneer er meer bewoners zijn met een belaste achtergrond?..
-
'Onze zoon werd beschuldigd. De beschuldiging bleek niet terecht. Het blijft hem nu wel jaren achtervolgen'...
-
‘Als er zich wat voordoet, nemen ze je als ouder dan serieus of ben je de ouder die alleen maar voor haar kind opkomt. De ouder die in paniek is. Wordt jouw kennis over je kind naast hen neer gelegd?
-
‘Wanneer je kind misbruikt wordt of beschuldigd van misbruik, dan wordt de wereld ineens bedreigend en onoverzichtelijk. Alle opgebouwde zekerheden vallen weg. Wie kan je kind nog vertrouwen? Het overkomt je kind, maar het overkomt ook zijn/haar ouders'....
-
‘Je wereld staat volledig op zijn kop en met wie kun je hier over praten?'...
-
'Ons kind wordt misbruikt en men neemt ons niet serieus!'....
-
'Wij hoorden dat ons kind verkracht is. We wilden weten wat er gebeurd was. De hulpverlener zegt zich aan het protocol te houden, maar welke hulp krijgt ons kind? Waar kunnen wij terecht met onze vragen. We voelen ons niet gehoord en serieus genomen' ....
-
'Onze zoon keert terug van een vakantie. Na 8 weken staat de politie op de stoep: hij is beschuldigd van misbruik. De politie ontdekte al snel dat het een gewone vrijage betrof van twee verliefde mensen....'
-
'We deden aangifte van aanranding.De politie was snel klaar: ons kind zou er om hebben gevraagd vanwege haar vermeende wervende gedrag'...
-
'Ons kind is verhoord en zweeg en dronk ook zijn limonade niet. De verhoorder was woest en concludeerde dat wij ons kind het zwijgen hadden opgelegd. Ons kind voelde zich onveilig met de vreemde mannen om hem heen. Dan zwijgt hij sowieso wanneer er niet iemand in zijn buurt is die vertrouwd is'...
Onderzoeken
Volgens onderzoeken in omringende landen zou bij ruim 60% van de mensen met een verstandelijke beperking sprake zijn (geweest) van seksueel misbruik. Dit getal zou ook wel hoger kunnen liggen. ( zie verslag CG- raad Seksueel geweld/ 2002 ).
Inmiddels heeft Rutgers Nisso samen met Movisie en in opdracht van het ministerie van VWS aan een grootschalig onderzoek naar seksueel misbruik bij mensen met alle soorten beperkingen (lichamelijk, zintuiglijk en verstandelijk) laten doen.
De uitkomst is te downloaden op hun site: zie documentatie.
Er is nog geen onderzoek gedaan naar de verschillen en overeenkomsten in de kenmerken en signalen rond de gehechtheid en seksueel misbruik.
Verhoor:
Tot 2009 was er voor vermeende slachtoffers een protocol opgesteld. Voor vermeende daders bestond dit niet. Hiervoor vroegen wij als ouders aandacht. Inmiddels is het eerder genoemde protocol opgeheven.(zie o.a. www.klik.org. oktobernummer 2009 en internet).
De vraag blijft bestaan: 'Wat gaat er nu plaatsvinden naar aanleiding van het genomen besluit? Betekent dit dan dat vermeende slachtoffers met een verstandelijke beperking nu als een een niet verstandelijk beperkt persoon een verhoor moeten ondergaan en alles wat daarbij komt kijken?'
In 2005 hebben een groep ouders samen met deskundigen dit punt ook onder de aandacht gebracht bij diverse hulpverleners en organisaties die zich met dit onderwerp bezig houden en/of mee te maken hebben, zoals: Movisie, Vilans en de diverse ouderverenigingen. Hiervoor bezochten wij ook diverse symposia en gaven workshops.
De punten die wij aangeven hebben zijn o.a.:
-
Opstellen van een document met daarin de signalen en onderscheid gehechtheid en misbruik.
-
Bevorderen deskundigheid binnen de hulpverlening en de zorgcentra
- Onderzoek doen naar seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking in Nederland.
Ten slotte: Wanneer er vermoedens zijn van seksueel misbruik adviseren wij u om als hulpverlener vooral in gesprek te blijven met de cliënt en zijn ouders of vertegenwoordigers.
Beoordeel en veroordeel niet te snel. Praat met zakenkundigen en blijf vooral Partners!
Wilt u uw ervaringen delen en/of wilt u
contact met één van de hulpverleners van Atrium,
mail dan naar info@goedgehecht.nl .
Documentatie
Onderstaand geven wij titels van boeken, artikelen die betrekking hebben op misbruik. De hierna vermelde sites verwijzen u verder naar reeds verschenen publicaties.
| Geweld en veerkracht in gezinnen/ 2007 Sietske Dijkstra http://www.sietske-dijkstra.nl/ |
 |
| Seks met beleid/2009 Erik Bosch http://www.bosch-suykerbuyk.nl/ |
 |
| Behandeling van seksueel misbruik bij jonge kinderen Marieth Guelen, Frits Harinck, Sylvia van Dijk ISBN 978 90 441 2356 2/ Garant/ 2009 |
 |
|
Valse Zeden/1997: Valse aangiften in zedenzaken |
 |
| Zedenzaken en verstandelijk gehandicapten/ 1999. P.M. van den Bergh, J. Douma, J. Hoekman. ISBN 90 6695 149.4. DSWO press, Universiteit Leiden/ 1999 uitverkocht |
|
|
Horen verstandelijk gehandicapte personen in zedenzaken. |
|
|
Verstandelijke handicap en seksueel misbruik. |
|
|
Seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke handicap. |
|
|
Seksuele voorlichting aan mensen met een verstandelijke handicap: de kunst van het verstaan. |
|
|
Seksualiteit en relatievorming voor mensen met een verstandelijke handicap. Erik Bosch. |
|
|
Begeleiding van seksueel misbruikte mensen met een verstandelijke beperking. |
|
|
Seksueel misbruik van mensen met een verstandelijke beperking. |
|
|
Praten over seks. Methode voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele ontwikkeling: Begeleidersboek
Praten over seks. Methode voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele ontwikkeling: Werkmap |
 |
|
Bij stukjes en beetjes. Mannen die als kind seksueel misbruikt zijn.. |
|
|
Op gebaande paden? Ontwikkelingen in diagnostiek, hulpverlening en preventie met betrekking tot seksueel misbruik van kinderen. |
|
|
Verwaarlozing: slepend, sluipend en soms definitief slopend. |
|
|
Seksueel geweld en mensen met een lichamelijke handicap of chronische ziekte. |
|
|
In stilte gehuld. De onzichtbaarheid van lichamelijk gehandicapte slachtoffers van seksueel misbruik. |
|
|
Pleegkinderen en vreemd gedrag. |
|
|
Kwetsbaarheid overbrugd. Een verkennend praktijkonderzoek naar de zorgbehoeften van clienten met een licht verstandelijke beperking en hun kinderen in de vrouwenopvang. |
|
|
Veiligheid in de residentiele jeugdzorg. Van incident tot fundament: vormgeving en implementatie van beleid rond bejegening, seksualiteit en seksueel misbruik in de residentiele jeugdzorg.
|
 |
|
Onderzoek:
|
|
| Nieuw: Onderzoek: Beperkt weerbaar Een onderzoek naar seksueel geweld bij mensen met een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking. Auteurs: W. van Berlo, S. de Haas, N. van Oosten, L. van Dijk, L. Brants, S. Tpnnon, P. Storms. Download: www.movisie.nl of www.rutgerswpf.nl |
 |
| Grensoverschrijdend gedrag van pubers M. Clerkx, R. de Groot, F. Prins ISBN 9789044127201/ Garant/2011 |
.jpg)
Kinderboeken
| Blijf van mij af! (jongens). M.F. Delfos. ISBN 90 755 64 414/ SWP |
|
|
Blijf van mij af! (meisjes). |
|
|
Dat nare gevoel. |
|
|
Het is niet leuk. |
|
|
|
|
| Mam, ik ben eerlijk geweest. Adria info@goedgehecht.nl 2005 Recensie |
|
.jpg)
Enkele websites:
www.sietske-dijkstra.nl
www.welmoed.nu
www.bosch-training-en-advies.nl/
www.adoptiepraktijk.nl
www.movisie.nl/
www.begrensdeliefde.nl/
www.rutgerswpf.nl
www.ministerievanjustitie.nl/
| Recensie |
"Ik ben eerlijk geweest, mam!"
Nederland is een land dat het allemaal goed wil doen. Het is dan ook heel fijn dat er wetten, regels en protocollen zijn zodat er houvasten zijn en er eerlijk wordt omgegaan met mensen. We mogen tenminste aannemen dat dit het uitgangspunt is voor al die regelgeving.
Mensen met een verstandelijke beperking hebben in Nederland echter een beetje pech. Voor hen zijn een aantal dingen nog niet zo goed geregeld. Toen de zevenentwintigjarige Josh werd beschuldigd door een medebewoonster van seksueel misbruik, bleek er geen protocol te zijn hoe om te gaan met iemand met een verstandelijke beperking. Josh werd behandeld als een man met een normale intelligentie. "Ze stelden wel zeventien vragen, mam!" zei hij na het politieverhoor waarin ruim tachtig vragen over hem heen werden gestrooid. Vragen die hij overigens niet beantwoordde, want: "Ik heb niets gedaan. Ik heb alles al verteld. Ik ben eerlijk geweest. Dan hoef ik niets meer te zeggen. Ik ken die man niet. Hij zegt dat hij van de politie is. Hij had geen uniform aan. Hij kan wel alles zeggen. Ik ken die mensen niet. Ik vertrouw ze niet, dus praat ik niet. Waarom laat die man zijn pas zien? Hij weet toch dat ik niet kan lezen? Mam, waarom mocht je er niet bij zijn en bij mij zitten? Dan is het goed, mam, als jij bij me zit. Mam, ik was zo alleen."
Als er meteen was geluisterd naar Josh en zijn ouders, als er meteen goed was geluisterd naar de vrouw die de beschuldiging uitte en dit een paar dagen later weer introk, was de hele kwestie binnen twee dagen opgelost
geweest. Want Josh had helemaal niks gedaan en werd met de beschuldiging slachtoffer in plaats van vermeende dader. Het werd een slepende kwestie waar Josh na drie jaar nog steeds last van heeft. Josh heeft naast zijn verstandelijke beperking namelijk een hechtingsprobleem, ontstaan in zijn eerste levensjaren in Colombia en door alle toestanden is zijn opgebouwde basisveiligheid aangetast. Sinds de beschuldiging krijgt hij therapie en de diagnose is reactieve hechtingsstoornis als gevolg van verwaarlozing binnen de zorg. De hechting met zijn moeder blijft gelukkig goed en omdat zij de enige is die hij nog vertrouwd, begeleidt zij hem bij de therapie. De Inspectie voor Volksgezondheid is vanaf het begin geïnformeerd en ondanks dat het hun taak is toe te zien dat Josh de juiste zorg krijgt, woont hij na drie jaar nog steeds niet in een woning waar hij de juiste begeleiding kan krijgen.
Het kan allemaal gebeuren in Nederland, met al zijn mooie wetten en regeltjes. Mensen met een verstandelijke beperking komen niet voor zichzelf op. En ouders die dat voor hen in de plaats doen, worden gezien als lastig en kritisch. Ook als die ouders curator zijn over hun (volwassen) kind, worden ze genegeerd en niet op de hoogte gehouden van zaken. Kunt u zich voorstellen hoe onverdraaglijk het is voor ouders als ze niet in staat zijn hun kind te beschermen binnen de zorginstelling waaraan ze hun kind hebben toevertrouwd?
Piek Stor, freelance tekstschrijver.
www.piekstor.nl